ئهوهی دهیهوێت سهری پێوه بمێنێت ، دهبێت بێدهنگ بێت.

کۆپیڕایت و داخستنی 11 تۆمارگا له ههولێر

له سهردهمی ساسانێکاندا، کاتێک که تهکنیک و تهکنهلۆجیای ئهمڕۆیان نهبوو، شانۆکان وا درووست دهکران که بهبێ بوونی میکرۆفۆن دهنگی هونهرمهند به ههموو ئامادهبووان بگات ، پێش ئهوهی پرۆگرام دهست پێبکات ، پاڵهوانێک دهچووه سهر شانۆ و دهیگووت ( ئهوهی دهیهوێت سهری پێوه بمێنێت ، دهبێت بێدهنگ بێت) .

له مێژه هونهر گرنگییهکی گهورهی پێ دهدرێت ، بهتایبهت لای ئهو دهسهڵاتانهی که له مێژوودا به دهسهڵاتی پێشکهوتوو له قهڵهم دراون ، ههروهها شارستانییهتهکانی فیرعهونهکان و گریک و ڕۆماش گرنگییهکی گهورهیان به هونهر داوه و ئهو نهتهوانه تا ئێستاش به هونهری ئهو سهردهمهیانهوه شانازی دهکهن.

هونهر له ئهورووپا له سهرهتادا له سهر شهقام و کوچهو کۆڵانهکان بوو و دوایی چووه نێو ماڵه بورژواو ئهروستوکراتهکانهوه ، له سهدهکانی ناوهڕاستدا که کهنیسه دهوری دهسهڵاتی دهبینی ههوڵی ئهوهیدا که بیخزێنێته نێو کهنیسهکانهوه و کاریگهرییهکانیان بۆ مهزههب بقۆزێتهوه.

بهڵام ئهمڕۆ له ئهورووپا،  هونهرمهندان له پلهی یهکهمی چینهکانی کۆمهڵگادان و شێوهی گوزهران و ڕێز لێگرتنیان له لایهن یاسا و دهسهڵاتهوه له ئاستی چینه ئهروستوکراتییهکه بهرز تره.

ساسانییهکان هێند پێشکهوتوو بوون و هێنده هونهریان لا بهرز بوو ، ئهو ڕێزلێنانه بۆ هونهر و هونهرمهندان( که شتێکی زۆر کۆن نییه له ئهورووپا) . ئهوان( ساسانێکان ) له پێش هاتنی ئیسلامهوه درکیان پێ کردوه و کاریان بۆ کردووه ، له سهردهمی ئهردهشیری بابهکاندا (226-241)ی زاینی  پله و پایهی هونهرمهندانییان هێناوهته ڕیزی کارمهندانی خاوهن پله و پایهوه.

لێرهدا پرسیارێک دێته پێشهوه ، ئایه دهسهڵاتی کوردی له کوردستانی باشوور چهند گرنگی داوه به هونهری کوردی؟.

دیاره دهسهڵاتی کوردی، هاته سهر خاکێکی وێران و کاولهیهکی خاپوور ، کێشهکان گهلێک زۆر بوون، ئاوهدانکردنهوهی 4000 دێی وێران کراو و کێشهی ئهنفال و خێزانی شههیدان و درووستکردنهوهی دام و دهزگاکانی وڵات و جهندهها گرفتی گهورهی تر وهکوو باری تهندرووستی و ئاستی خوێندن و بهکوردی کردنی خوێندن و کار کردن له ژێرخانی ئابوری و زۆر گرفتی تر که تائێستا درێژهیان ههیه.

گلهیی و گازندهیهکی زۆری هونهرمهندان هاته سهر دهسهڵاتی کوردی ، بۆ ئهو کهم تهرخهمییهی دهسهڵات له بواری هونهردا و گرنگی نهدان به هونهر.

یهکێک لهو گرفته گهورانه کێشهی (کۆپی ڕایت) بوو ، که بهڕاستی درێژهی کێشا و ڕهنجی چهند ساڵهی هونهرمهندان به فیڕۆ دهڕۆیشته گیرفانی چهند بازرگانێکی نێو بازاڕهوه.

بازاڕێکی بێ کۆنترۆڵ و بێ یاسا، به بهرچاوی ئاسایش و پۆلیسهوه بهرههمی سیدی و کاسێتی هونهرمهندان کۆپی دهکراو دهفرۆشرا، هونهرمهندهکانیش داماو  داماو دهستهوهستان وهستابوون بهرانبهر ئهو ناههقییه.

بهرههمێکی سیدی که  هونهرمهندێک دهری دهکات ، جگه لهوهی که هونهره و ماندووبونێکی زۆری تێدایه خهرجێکی زۆریشی لێ دهکات . دهبێت وهکوو درووست کردنی خانویهک ببینرێت له یاسادا ،  چۆن خانوو تاپۆی ههیه و بهناو خاوهنهکهییهوه تۆمار دهکرێت، دهبێت بهرههمی هونهرمهندانییش وا بێت ، خانویهک له لێدانی بناغهکهیهوه و تا دیوار و دهرگا و پهنجهره و تا کۆتایی درووستکردنی خهرجی له سهر دهکهیت ، دهرهێنانی سیدیش له کڕینی ئاوازهوه و دابهشکردی گۆرانییهکه و کاری مۆزیکژهنهکان و کرێی ستۆدیۆ و میکسینگ و ماسترینگ و تا کاتی بڵاو کردنهوهی خهرجی لێ دهکرێت .

له ههموو ووڵاته پێشکهوتووهکاندا کۆپی ڕایت بووهته یاسا و پهیڕهو دهکرێت ، گهر بمانهوێت بهرهو کۆمهڵگایهکی مهدنی بڕۆین دهبێت پهیڕهوی ئهو یاسایه بکهین ، بۆ ئهوهی هونهرمهندان بتوانن بهرداوام بن و هونهری کوردیمان پێش بخهین و زیندهبهچاڵی نهکهین.

له سهرانسهری تورکیا یاسای کۆپی ڕایت ههیه و به وردی کۆنترۆڵ دهکرێت ، بهڵام به داخهوه له کوردستانی بن دهستی تورکیا ئهو یاسایه پهیڕهوی ناکرێت . نیازی ڕژێمی تورکیاش دیار و ئاشکرایه، دهیهوێت هونهری کوردی پێش نهکهوێت و هونهرمهندان توانای بهردهوامبونیان نهبێت.

بۆیه ئهو کارهی که ئاسایشی ههولێر پێی ههڵساوه به سزا دانی ئهو تۆمارگایانهی که سهرپێچی له یاسای کۆپی ڕایت دهکهن و 11 تۆمارگای داخستووه کارێکی پیرۆزه و ههنگاوێکی گهورهیه بۆ گهشه کرنی هونهری کوردی، هیواداریین ئاسایشی سلێمانییش بهو کاره ههڵسێت و بهردهوام بن له کۆنترۆڵی بازاڕی شار و شرۆچکهکان.   

ئیحسان فهتاح